Speculatie rondom zombillion en de impact op moderne economieën

De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker te horen in economische kringen, hoewel het geen officieel erkende term is. Het verwijst naar een theoretische situatie waarin een significant deel van de economie bestaat uit bedrijven die eigenlijk failliet zouden moeten zijn, maar kunstmatig in leven worden gehouden door lage rentevoeten, overheidssteun en andere maatregelen. Deze ‘zombiebedrijven’ slorpen kapitaal op dat anders naar meer productieve investeringen zou kunnen gaan, wat de economische groei belemmert. De potentiele gevolgen van een dergelijke situatie zijn complex en verreikend, en roepen de vraag op hoe duurzaam onze huidige economische modellen werkelijk zijn.

Het concept van ‘zombiebedrijven’ is niet nieuw, maar de omvang ervan lijkt in de afgelopen jaren toe te nemen, vooral na de financiële crisis van 2008 en de recente COVID-19 pandemie. Overheden over de hele wereld hebben massale steunpakketten uitgetrokken om bedrijven te redden en de economie draaiende te houden. Hoewel deze maatregelen noodzakelijk waren om een nog grotere economische ramp te voorkomen, hebben ze ook geleid tot een toename van het aantal bedrijven dat alleen overleeft dankzij kunstmatige levensondersteuning. Dit fenomeen kan leiden tot een langdurige periode van lage groei en verminderde innovatie.

De Oorsprong en Evolutie van Zombiebedrijven

De term ‘zombiebedrijf’ werd populair gemaakt door onderzoek van de Bank for International Settlements (BIS) in 2018. De BIS definieerde zombiebedrijven als bedrijven die niet in staat zijn om hun rentekosten te dekken uit hun operationele winst. Deze bedrijven zijn afhankelijk van het aantrekken van nieuwe leningen om hun bestaande schulden te herfinancieren, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat. Historisch gezien komen zombiebedrijven vaker voor tijdens perioden van lage rentevoeten, omdat het voor hen gemakkelijker wordt om te overleven. Echter, de huidige situatie is bijzonder omdat de periode van lage rentevoeten uitzonderlijk lang is aangehouden, wat de accumulatie van zombiebedrijven heeft versneld. Dit verlengde tijdsbestek heeft ook geleid tot een grotere blootstelling van banken en andere financiële instellingen aan deze risicovolle leningen.

De Rol van Overheidsbeleid

Naast lage rentevoeten speelt overheidsbeleid een cruciale rol in het in stand houden van zombiebedrijven. Subsidies, belastingvoordelen en andere vormen van overheidssteun kunnen bedrijven redden die anders failliet zouden gaan. Hoewel deze maatregelen bedoeld zijn om banen te behouden en de economie te stimuleren, kunnen ze ook pervers werken door het creëren van een ‘moral hazard’, waarbij bedrijven minder incentive hebben om efficiënt te opereren als ze weten dat ze gered zullen worden. Het is belangrijk om een balans te vinden tussen het bieden van noodzakelijke steun en het stimuleren van marktwerking en innovatie. Een te sterke afhankelijkheid van overheidssteun kan leiden tot een verstikking van de dynamische krachten van de economie.

De bovenstaande tabel illustreert een hypothetische toename van zombiebedrijven en hun totale schuldenlast over een bepaalde periode. Het is belangrijk te benadrukken dat dit schattingen zijn, maar ze geven een indicatie van de potentiële omvang van het probleem.

De Impact op Productiviteit en Innovatie

Een van de belangrijkste negatieve effecten van zombiebedrijven is de vermindering van de productiviteit en innovatie. Zombiebedrijven investeren doorgaans minder in onderzoek en ontwikkeling, omdat ze hun energie besteden aan het overleven. Ze concurreren ook met gezonde bedrijven, waardoor de winstmarges van die bedrijven worden gedrukt en hun investeringscapaciteit wordt verminderd. Dit kan leiden tot een algemene afname van de economische groei en een vertraging van de technologische vooruitgang. De middelen die gebonden zitten in zombiebedrijven, zouden effectiever kunnen worden ingezet in innovatieve startups en groeiende bedrijven die wel in staat zijn om waarde te creëren. Het is een kwestie van allocatie van kapitaal.

De Rol van Banken en Financiële Instellingen

Banken en andere financiële instellingen spelen een cruciale rol in het creëren en in stand houden van zombiebedrijven. Ze blijven leningen verstrekken aan bedrijven die eigenlijk failliet zouden moeten gaan, om te voorkomen dat ze verliezen op hun bestaande leningen moeten incasseren. Dit leidt tot een accumulatie van ‘slechte’ leningen in de financiële sector, wat de stabiliteit van het financiële systeem kan bedreigen. Het is belangrijk dat banken een realistische beoordeling maken van de kredietwaardigheid van bedrijven en dat ze niet te lang vasthouden aan verliezen. Strictere regelgeving en toezicht kunnen helpen om te voorkomen dat banken te veel risico lopen.

• Verminderde investeringen in innovatie.
• Lagere productiviteitsgroei.
• Verhoogd risico voor het financiële systeem.
• Verminderde allocatie-efficiëntie van kapitaal.
• Verhoogde kans op economische stagnatie.

De opsomming hierboven benadrukt de belangrijkste negatieve gevolgen van het voortbestaan van een groot aantal zombiebedrijven binnen een economie. Het is belangrijk te realiseren dat deze effecten elkaar kunnen versterken en tot een langdurige periode van economische zwakte kunnen leiden.

Geografische Verschillen en Sectorale Concentratie

Het fenomeen van zombiebedrijven is niet uniform verdeeld over alle landen en sectoren. Sommige landen, zoals Japan en Italië, hebben een hoger aandeel zombiebedrijven dan andere landen. Dit kan te wijten zijn aan verschillen in overheidsbeleid, regelgeving en culturele factoren. Binnen landen zijn er ook sectorale verschillen. Sectoren die sterk afhankelijk zijn van schuldfinanciering, zoals de vastgoedsector en de bouw, hebben doorgaans meer zombiebedrijven dan sectoren die minder kapitaalintensief zijn. De zware industrie en de energiesector zijn ook vaak oververtegenwoordigd. Dit komt doordat deze sectoren vaak geconfronteerd worden met structurele problemen, zoals overcapaciteit en dalende vraag.

De Impact van de COVID-19 Pandemie

De COVID-19 pandemie heeft het probleem van zombiebedrijven verder verergerd. De lockdowns en andere maatregelen om de verspreiding van het virus te beperken, hebben geleid tot een sterke daling van de economische activiteit. Veel bedrijven, vooral in de horeca en de reisindustrie, kwamen in financiële problemen. Overheden over de hele wereld hebben massale steunpakketten uitgetrokken om deze bedrijven te redden. Hoewel deze maatregelen noodzakelijk waren om een nog grotere economische ramp te voorkomen, hebben ze ook geleid tot een toename van het aantal zombiebedrijven. Het is nu cruciaal om te beoordelen welke bedrijven echt levensvatbaar zijn en welke niet.

1. Identificeer de meest kwetsbare sectoren.
2. Voer stresstests uit op banken en financiële instellingen.
3. Herstructureer schulden en stimuleer faillissementen van niet-levensvatbare bedrijven.
4. Investeer in innovatie en nieuwe sectoren.
5. Verbeter het toezicht op financiële instellingen.

Bovenstaande lijst geeft een aantal stappen weer die genomen kunnen worden om de negatieve effecten van zombiebedrijven te verminderen en de economische groei te stimuleren. Het is een uitdaging, maar wel een noodzakelijke om de veerkracht van de economie te vergroten.

Toekomstige Scenario's en Politieke Uitdagingen

De toekomst van zombiebedrijven is onzeker. Als de rentevoeten blijven stijgen en de economische groei afneemt, zullen meer bedrijven in de problemen komen. Dit kan leiden tot een golf van faillissementen en een verdere verzwakking van het financiële systeem. Aan de andere kant kan een herstel van de economie en een toename van de productiviteit de levensvatbaarheid van sommige zombiebedrijven verbeteren. Het is belangrijk dat overheden en centrale banken proactief beleid voeren om de risico's te beperken en de economische groei te stimuleren. Dit vereist een delicate balans tussen het bieden van steun aan bedrijven en het stimuleren van marktwerking en innovatie. De politieke uitdagingen zijn significant, aangezien het nemen van impopulaire beslissingen, zoals het toestaan van faillissementen, vaak wordt vermeden uit angst voor negatieve politieke gevolgen.

De Dynamiek van Kapitaalallocatie en Duurzame Groei

De aanwezigheid van een aanzienlijk aantal zombievormende bedrijven belemmert de efficiënte allocatie van kapitaal, wat cruciaal is voor duurzame economische groei. Kapitaal wordt vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om een acceptabel rendement te genereren, waardoor het niet beschikbaar is voor investeringen in innovatieve en potentieel groeiende ondernemingen. Dit resulteert in een lagere algehele productiviteit en een verminderde economische dynamiek. Het is essentieel om een omgeving te creëren waarin kapitaal vrijelijk kan stromen naar de meest productieve toepassingen, zodat nieuwe bedrijven kunnen ontstaan en groeien en banen kunnen creëren. Het wegwerken van zombiebedrijven is een noodzakelijke stap om dit te bereiken, hoewel dit vaak gepaard gaat met pijnlijke aanpassingen. Het is een proces dat geduld en politieke moed vereist, maar uiteindelijk noodzakelijk is voor een gezonde en duurzame economie. Het doorbreken van deze patronen is essentieel voor het herstellen van een gezonde economische cyclus en het stimuleren van innovatie.